Phương pháp điều trị mệt mỏi mạn tính

Hội chứng mệt mỏi mạn tính (ME/CFS) không có một tiêu chuẩn hay thuốc điều trị cụ thể, tuy nhiên có nhiều biện pháp nhằm giảm bớt sự ảnh hưởng của nó lên cuộc sống. Dưới đây là một số biện pháp, bao gồm cả biện pháp y học lẫn các biện pháp tâm lí và các thói quen trong lối sống hàng ngày có thể có ích trong quá trình điều trị.

Bằng việc thay đổi lối sống, ta có thể thấy rất nhiều lợi ích mà nó mang lại. Thay đổi lối sống không phải là dễ dàng và khó có thể thực hiện trong ngày một ngày hai. Tuy nhiên, nếu kiên trì thực hiện, nó sẽ đem lại kết quả tích cực cho tất cả các mặt của cuộc sống, bao gồm sức khỏe.

Đầu tiên, bạn cần biết được trạng thái cơ thể hiện tại, trong trường hợp này là các triệu chứng của hội chứng mệt mỏi. Từ trạng thái đó lên một bản kế hoạch về các hoạt động thể chất và tinh thần cần thực hiện trong một thời gian nhất định, không cần quá nhiều, chỉ cần từ từ và đúng hướng. Thêm vào đó, nhìn nhận những thói quen có hại và tìm cách hạn chế tần suất xuất hiện của chúng.

Khi nói đến các hoạt động thể chất, không thể không kể đến tập thể dục. Tuy nhiên, với những người đang mắc phải hội chứng mệt mỏi mạn tính, việc có được thể chất tốt để tập thể dục đã khó chứ chưa nói đến duy trì thói quen tập thể dục. Vì thế, một lộ trình luyện tập từ cường độ thấp và tăng lên dần dần sẽ là điều cần thiết, sự kiên trì và liên tục cần phải được duy trì. Khi thói quen tập thể dục đã hình thành, không chỉ các triệu chứng của hội chứng mệt mỏi mạn tính giảm đi mà sức khỏe tổng thể cũng sẽ được cải thiện đáng kể.

Tiếp theo là duy trì một thói quen nghỉ ngơi tốt, cụ thể là việc quản lí giấc ngủ. Một trong những nguyên nhân điển hình nhất của hội chứng mệt mỏi kéo dài là việc thiếu đi những giấc ngủ đầy đủ cả về chất và lượng. Bằng những cách sau, bạn có thể cải thiện chất lượng giấc ngủ:

- Đặt cho mình một thời gian biểu cụ thể.

- Đặt kế hoạch cụ thể về thời gian nghỉ ngơi, tránh cách hoạt động thể chất hoặc tinh thần cũng như giữ một không gian im lặng.

- Tránh các chất kích thích như cafein, đặc biệt là từ thời gian buổi chiều, hạn chế đồ uống có cồn và ăn ít vào bữa tối.

- Tránh xa các thiết bị điện tử một khi đã đi ngủ.

- Giữ không gian ngủ đủ tối, đủ yên tĩnh và ở một nhiệt độ phù hợp.

Sau một giấc ngủ tốt, việc giữ cho cơ thể trạng thái tràn đầy năng lượng cũng rất quan trọng. Đơn giản nhất là việc quản lí nhịp thở. Việc hít thở sâu đã được chứng minh là có khả năng đẩy lùi căng thẳng, giữ cơ thể ở trạng thái trao đổi chất cường độ cao. Ngược lại, việc thở chậm lại giúp thả lỏng và đưa cơ thể vào trạng thái nghỉ ngơi, thư giãn.

Thói quen cuối cùng trong danh sách này, cũng là thói quen quan trọng nhất, đó là có cho mình một chế độ ăn uống phù hợp. Một chế độ ăn uống phù hợp là không thể thiếu với bất kì ai muốn sở hữu một cơ thể khỏe mạnh. Việc nghiên cứu ra một chế độ ăn hợp lí, phù hợp với bản thân là một điều không dễ, nó cần đến sự hỗ trợ từ những người có kiến thức. Điều này còn cần thiết hơn đối với những người gặp hội chứng mệt mỏi dài ngày. Những thứ bạn ăn tạo nên cơ thể bạn, vì thế để có được một cơ thể khỏe mạnh và hơn nữa là chống chọi lại bệnh tật thì cần có một chế độ ăn thực sự tốt.

Ngoài các cách tiếp cận điều trị bằng cách thay đổi lối sống trên, chúng ta có một số loại thuốc có chức năng hỗ trợ quá trình điều trị hội chứng mệt mỏi mạn tính, điển hình như các loại thuốc dưới đây:

Thuốc ngủ: nếu việc thay đổi thói quen nghỉ ngơi là quá khó khăn, hãy cân nhắc sử dụng đến các loại thuốc như Nytol (diphenhydramine) hay Unisom (doxylamine), các loại thuốc này có tác dụng nâng cao chất lượng giấc ngủ. Tuy nhiên, cần cẩn trọng khi sử dụng những loại thuốc này.

Các loại miếng dán giảm đau: đây là cách khá phổ biến để làm dịu các cơn đau mỏi cơ.

Thuốc kháng viêm: Các thuốc kháng viêm có thể sử dụng hiệu quả cho các cơn đau do hội chứng mệt mỏi kéo dài tạo ra là Advil, Bayer Select, Motrin, Nuprin (ibuprofen), Aleve, Anaprox, Naprosyn (naproxen)Feldene (piroxicam).

Ngoài ra các loại thuốc điều trị cũng là một lựa chọn có thể tính đến nếu phát sinh một số bệnh lí có liên quan. Dưới đây là các loại thuốc điển hình:

Kháng sinh: bao gồm các loại kháng sinh, thuốc chống viêm nhiễm, thuốc kháng khuẩn, v.v. Trên thực tế, hội chứng mệt mỏi mạn tính không hề có liên quan trực tiếp đến bất kì loại virus hay vi khuẩn nào. Tuy nhiên, hội chứng này là tiền đề để các yếu tố ngoại lai xâm nhập vào cơ thể. Nó có thể là Virus Epstein-Barr, loại virus gây ra sốt tuyến huyết, là nguyên nhân dẫn đến ung thư vòm họng, ung thư dạ dày... virus HHV-6, gây ra sốt phát ban... Các loại kháng sinh sẽ được bác sĩ kê đơn dựa trên triệu chứng của người bệnh, tuy nhiên, các loại thuốc kháng sinh này chỉ có tác dụng ngắn và không thể trực tiếp chữa trị được hội chứng mệt mỏi mạn tính. Vì thế một số loại thuốc đặc trị hơn đang được phát triển và nghiên cứu ở thời điểm hiện tại, VD như :

- Ampligen: loại thuốc này có tác dụng kích thích hệ miễn dịch của cơ thể thông qua làm tăng số lượng Ribonuclease (hoạt chất có nhiệm vụ khống chế virus trong máu), tuy nhiên loại thuốc này mới dừng lại ở quá trình thử nghiệm.

- Valcyte: là hoạt chất kháng virus có khả năng khống chế hoàn toàn Virus HHV-6, loại kháng thể này được sinh ra với số lượng hạn chế ở những người mắc hội chứng mệt mỏi mạn tính. Tuy nhiên, hoạt chất này trên thực tế khó có thể đưa vào sản xuất đại trà nên mới dừng lại ở giai đoạn nghiên cứu lâm sàng.

Trong nhóm các loại thuốc điều trị, thuốc an thần cần được đưa vào danh sách cân nhắc. Phần lớn những người mắc hội chứng mệt mỏi mạn tính có một đời sống tinh thần không ổn định, vì thế dễ dẫn đến việc mắc các bệnh tâm thần khác và đó sẽ là rào cản rất lớn trong quá trình điều trị. Tuy nhiên, bất kì loại thuốc an thần nào cũng có tác dụng phụ, vì vậy người sử dụng cần cân nhắc kĩ trước khi sử dụng về liều lượng cũng như chủng loại của thuốc.

Trong nhóm thuốc thần kinh, một nhóm thuốc rất được hạn chế để điều trị đó là nhóm thuốc chống trầm cảm. Các loại thuốc này thường có tác dụng phụ khá nặng như mất trí nhớ, mất ngủ, ngất... Thường thường, chỉ trong những trường hợp nhất định, ví dụ như hoảng loạn bất thường do hội chứng mệt mỏi mạn tính tạo ra, các bác sĩ mới xem xét kê đơn các loại thuốc chống trầm cảm.

Những loại thuốc huyết áp cũng là một lựa chọn do phần lớn những người mắc hội chứng này đều đa phần có mức huyết áp thấp. Cùng với việc thay đổi chế độ ăn uống, bổ sung thêm thành phần vitamin và các dưỡng chất với sự hỗ trợ của các loại thuốc huyết áp sẽ kéo mức huyết áp của người bệnh về mức cân bằng.

Các thuốc điều trị hay hỗ trợ điều trị luôn đi kèm với các tác dụng phụ, một số có thể rất nguy hiểm. Chính vì sự hạn chế của nó nên các nhà nghiên cứu đã đưa ra một số liệu pháp tâm lí trị liệu vừa có hiệu quả lâu dài vừa miễn nhiễm với các tác dụng không mong muốn.

Liệu pháp phổ biến nhất khi nhắc đến tâm lí trị liệu đó là liệu pháp nhận thức- hành vi. Cách thực hiện phương pháp này rất đơn giản, người điều trị sẽ đến nhận những tư vấn của các bác sĩ và công việc của các bác sĩ là tìm ra những chương trình điều trị cụ thể phù hợp với tình trạng tâm lí của bệnh nhân. Để liệu pháp này thực sự phát huy hiệu quả cần rất nhiều thời gian, do không phải lúc nào các chương trình điều trị cũng có tác dụng ngay từ đầu mà phải trải qua nhiều lần thử nghiệm khác nhau để đạt được hiệu quả cao nhất. Ví dụ là khi các bác sĩ đặt cho bệnh nhân một lộ trình tập luyện, tuy nhiên do các hậu quả của hội chứng mệt mỏi mạn tính, người bệnh không thể thực hiện nó một cách có hiệu quả, lúc này các bác sĩ sẽ phải tìm một lối đi khác phù hợp hơn. Mục tiêu cuối cùng của liệu pháp này là sau khi điều trị, người bệnh sẽ có những thay đổi không chỉ về thể trạng cơ thể mà còn là những thay đổi từ nhận thức, vốn là gốc rễ của rất nhiều bệnh lí hiện nay.

Cuối cùng, các thực phẩm bổ sung cũng là một lựa chọn tốt với những người mắc hội chứng mệt mỏi mạn tính. Tuy các thực phẩm bổ sung này theo các nhà nghiên cứu là không có tác dụng giảm nhẹ những triệu chứng, nhưng vẫn có nhiều nghiên cứu cho kết quả không đồng nhất, nghĩa là một số thực phẩm bổ sung có tác dụng với bệnh nhân này nhưng không có tác dụng với những bệnh nhân còn lại. Chính vì điều đó, khi đã cân nhắc sử dụng thực phẩm bổ sung, người bệnh cần phải thực sự hiểu thể trạng của bản thân để bác sĩ có những tư vấn và hướng dẫn sử dụng phù hợp nhất. Các nhóm thực phẩm bổ sung thường được sử dụng như:

- Các nhóm chất tăng năng lượng: Carnitine, CoQ10, creatine, D-ribose, magnesium malate, NADH, SAM-e, vitamin B12.

- Nhóm chất tăng sức đề kháng: arnitine, CoQ10, DHEA, lysine, Rhodiola, theanine.

- Vitamin và dưỡng chất:  Lysine. magnesium malate, omega-3 (fish oil), turmeric, vitamin D.

- Thuốc tăng hoạt động não: 5-HTP, carnitine, folic acid, omega-3 (fish oil), Rhodiola, SAM-e, theanine.

Trực tiếp tư vấn và điều trị nghiện rượu, nghiện heroin, trầm cảm, lo âu, rối loạn tâm thần nội sinh hoặc do sử dụng rượu, cần sa, cỏ Mỹ, ma túy đá (nghiện đá, ngáo đá), thuốc lắc, ketamin. Tiến sĩ, Bác sĩ Trần thị Hồng Thu, hiện đang công tác tại Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương - Điện thoại, Zalo, Facebook 0988 079 038